Insulineresistentie bij je paard

Voor veel paardeneigenaren is insulineresistentie een herkenbaar onderwerp. We zien in de praktijk regelmatig dat de suiker in weidegras, paardenbrokken en hooi hoger uitvallen dan ideaal is voor je paard. Dit heeft invloed op de energiehuishouding en hoe gevoelig het lichaam reageert op insuline. Paarden die hier moeite mee hebben, worden vaak sneller te zwaar, lopen gevoeliger op harde ondergrond of tonen meer schuurgedrag in de zomer.

Wat is insulineresistentie?

Bij het verwerken van suikers uit de voeding speelt het hormoon insuline een sleutelrol. De alvleesklier maakt insuline aan om glucose uit het bloed op te nemen in de cellen, waar het gebruikt wordt als brandstof of wordt opgeslagen als vet reserve. Krijgt een paard veel suikers binnen via de voeding, dan moet het lichaam harder werken en steeds meer insuline aanmaken om die bloedsuikerspiegel netjes op peil te houden.

Niet alleen directe suikers hebben invloed op de glucosespiegel; ook koolhydraten en zetmeel uit krachtvoer en suikerrijk hooi spelen een belangrijke rol in de totale suikerinname van het paard.

Bij verminderde insulinegevoeligheid reageren de cellen minder vlot op insuline. Het lichaam heeft dan meer moeite om de energie goed te verdelen, waardoor extra energie sneller als vet wordt opgeslagen. In de dagelijkse praktijk zie je dat paarden hierdoor niet alleen aankomen, maar ook gevoeliger kunnen worden op de hoeven of last krijgen van een onrustige huid.

Het paardenlichaam probeert het bloedsuikergehalte continu binnen gezonde grenzen te houden via een natuurlijk regelmechanisme waarin onder andere de hersenen en hormonale klieren samenwerken.

Thermostaat

Het op peil houden van de glucosespiegel vraagt om een goede afstemming tussen de hypofyse, alvleesklier en andere klieren. 

Vergelijk het met een thermostaat in huis: wanneer de gewenste temperatuur bereikt is, schakelt de verwarming uit, en bij afkoeling slaat deze weer aan. Zo blijft de temperatuur constant.

Op een vergelijkbare manier stemt het lichaam van het paard het insulinegehalte af op wat de omstandigheden vragen, zoals tijdens beweging, rust of bij spanning.

Als het lichaam merkt dat de glucosespiegel daalt, kan het via gluconeogenese opgeslagen vetreserves aanspreken en omzetten in energie om arbeid te verrichten.

Wanneer de reactie op insuline verminderd is, kan dit regelmechanisme uit balans raken, waardoor het lichaam geneigd blijft om glucose als vet op te slaan.

Als dit mechanisme wat minder soepel verloopt, kun je dat merken tijdens de training. Je paard voelt bijvoorbeeld wat mat of stram aan bij het rijden, of blijft een grote eetlust houden. Herken je dit bij jouw paard? Dan is het verstandig om het rantsoen en het bewegingsregime eens goed onder de loep te nemen.

Oorzaken van insulineresistentie bij het paard

Voeding

Een rantsoen met een hoog gehalte aan suikers en zetmeel kan een belangrijke factor zijn bij het ontstaan van verminderde insulinegevoeligheid.

Elk paard reageert anders op voeding. Denk aan sobere rassen zoals IJslanders, Shetlanders en Fjorden; zij zijn van oudsher ingesteld op een schraal dieet en heel veel beweging. Hun stofwisseling haalt het maximale uit elke spriet gras. In de Nederlandse weides met rijk gras en geconcentreerd voer kan die zuinige aanleg al snel zorgen voor overgewicht en een verminderde insulinegevoeligheid.

Stress

Aanhoudende spanning en stress kunnen invloed hebben op de stofwisseling. Bij spanning maakt het paard hormonen aan zoals cortisol en adrenaline, die van invloed zijn op de suikerhuishouding en de energieverbranding.

Bij een schrikreactie zorgt kortstondige stress ervoor dat een paard snel kan reageren. Duurt de spanning echter langdurig en krijgt het paard te weinig beweging om die energie kwijt te raken, dan kan dit de algehele weerstand en de balans in het lichaam beïnvloeden.

Magnesium is een belangrijk mineraal dat onder andere ondersteunt bij het celmetabolisme en het zenuwstelsel. Bij paarden die veel spanning ervaren, kan de behoefte aan magnesium hoger liggen dan wat het basisrantsoen biedt.

Ook factoren zoals beperkt sociaal contact, veel op stal staan, te weinig vrije beweging of verandering in de kudde kunnen spanning veroorzaken en de balans in het lichaam beïnvloeden.

Infectie

Wanneer het lichaam van je paard bezig is met een sluimerende ontsteking of infectie, vraagt dit veel energie van het immuunsysteem. Je kunt dan merken dat je paard wat gevoeliger reageert op voeding of tijdelijk stijver beweegt, ook al is het voerbeleid ongewijzigd.

Hormonen in disbalans

Bij merries kunnen veranderingen in de cyclus of de hormonale huishouding invloed hebben op de insulinegevoeligheid, en omgekeerd. Een evenwichtige hormoonbalans is essentieel voor een gezonde stofwisseling.

Symptomen insulineresistentie

Vetophoping

Veel ruiters herkennen het aan specifieke vetkussentjes: een stevige, harde manenkam, of verdikkingen bij de staartbasis, achter de schouderbladen en bij de koker of uier. Dit zijn vaak plekjes die er met alleen wat minder voeren lastig af gaan.

Stijfheid in bewegen

Tijdens het rijden of loswerken merk je soms dat het paard wat voorzichtig loopt op een hardere ondergrond, minder stuwkracht toont of wat stramme spieren heeft doordat het energietransport niet optimaal verloopt.

Afwijkende bloedwaarden

Vermoed je dat de suikerhuishouding van je paard uit balans is? De dierenarts kan via een bloedonderzoek de exacte glucose- en insulinewaarden bepalen voor een heldere diagnose.

Gevolg van insulineresistentie

Wanneer de insulinegevoeligheid langdurig verminderd is, kan dit leiden tot overgewicht, gevoeligheid voor hoefbevangenheid, schuurplekken in de zomer en algemene vermoeidheid of stijfheid.

Wat te doen bij insulineresistentie

Gelukkig kun je als eigenaar heel veel doen met een doordacht voerbeleid, voldoende gerichte beweging, een fijne stalomgeving en eventueel passende ondersteuning in de vorm van supplementen.

Aanpassen van het dieet

Kies bij voorkeur voor goed geanalyseerd ruwvoer met een laag suikergehalte (idealiter onder de 10%). Beperk suiker- en zetmeelrijk krachtvoer met graan of melasse, en zorg dat je paard wel alle nodige vitaminen en mineralen binnenkrijgt via een geschikte balancer.

Verminderen van stress

Zorg voor voldoende vrije beweging, sociaal contact met soortgenoten en een rustige, voorspelbare omgeving om spanning te verminderen.

Supplementen 

Om de suikerstofwisseling extra te ondersteunen zijn er fijne supplementen verkrijgbaar, zoals Phytonics Gluco Balance. Wil je sparren, het team van Atorka Ruitersport denkt altijd graag praktisch met je mee!

Blog geschreven in samenwerking met NML Health